Kennisbank
Kalk in leidingwater, van regendruppel tot kalkaanslag
Wie in België woont, kent de witte rand in de waterkoker, de vlekken op het doucheglas en de douchekop die na een paar maanden minder goed sproeit. Al die verschijnselen hebben dezelfde oorsprong: opgeloste mineralen die het water onderweg door de bodem heeft meegenomen. Deze kennisbank legt uit wat die mineralen zijn, hoe ze in het water terechtkomen, waarom ze juist bij warm water zichtbaar worden en wat er technisch mogelijk is om er iets aan te doen.
De term "kalk in het water" is in het dagelijkse taalgebruik ingeburgerd, maar hij is chemisch een beetje misleidend. In helder kraanwater zweven geen kalkdeeltjes. Wat er wel in zit, zijn onzichtbare, opgeloste calcium- en magnesiumionen, samen met bicarbonaat. Pas wanneer de omstandigheden veranderen, bijvoorbeeld doordat het water wordt opgewarmd of verdampt, kunnen die opgeloste stoffen samen een vaste stof vormen: calciumcarbonaat, het witte materiaal dat we als kalkaanslag herkennen. Het verschil tussen wat opgelost is en wat neerslaat, is de sleutel tot bijna alles wat op deze site staat.
De hoeveelheid calcium en magnesium in water noemen we de waterhardheid. In België wordt die meestal uitgedrukt in Franse graden (°fH). Op de schaal hieronder ziet u de indeling die de Vlaamse waterbedrijven gebruiken. Het grootste deel van het Vlaamse leidingwater valt in de middelste en de vierde zone, maar er bestaan grote regionale verschillen, van zeer zacht water in Noord-Limburg tot zeer hard water in de Vlaamse Ardennen. Op de pagina over hard water in België vindt u de officiële cijfers per gemeente.
De kleuren op deze site volgen de klassieke hardheidstitratie: met de indicator eriochroomzwart T kleurt hard water wijnrood zolang er calcium en magnesium vrij zijn, en slaat het om naar blauw wanneer alle hardheid gebonden is.
Hoe deze kennisbank is opgebouwd
De pagina's volgen een logische lijn. Eerst gaat het over de stoffen zelf: wat calcium, magnesium, carbonaat en bicarbonaat zijn, en hoe ze zich tot elkaar verhouden. Daarna volgt de natuurlijke weg van het water, van regen via de bodem naar de kraan, en de vraag waarom water in de ene streek veel harder is dan in de andere. Vervolgens komt de chemie van kalkaanslag aan bod, met een aparte uitleg over de rol van temperatuur. Pas daarna bekijken we de situatie in België en daarbuiten, de gevolgen in een woning, de gezondheidsvraag en tot slot de technieken waarmee men hardheid kan verlagen of kalkvorming kan beïnvloeden.
U kunt de pagina's in volgorde lezen, maar elke pagina staat ook op zichzelf. Waar een begrip elders uitgebreider wordt uitgelegd, staat een verwijzing in de tekst.
Over de bronnen
De cijfers over België komen in de eerste plaats van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), die jaarlijks de kwaliteit van het drinkwater per leveringsgebied publiceert, en van de drinkwaterbedrijven zelf. Voor de gezondheidsaspecten steunen we op de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie. De chemie is standaardkennis uit de waterchemie en de geochemie. Bij de technieken voor kalkbehandeling verwijzen we naar peer-reviewed onderzoek en naar overzichtsartikelen. Een volledige lijst vindt u onder Bronnen en verder lezen.